Do góry
menu
Zając
11 lutego 2020

Zając

Zając europejski (zając szarak, zając pospolity)

Opis:
Zając to nieduże zwierzę o wydłużonym tułowiu i niewspółmiernie długich kończynach i uszach. Średnio ma 50 – 70 cm długości i waży 3 – 5 kg. Tylne nogi są bardzo mocno rozwinięte, dwukrotnie dłuższe od przednich. Przednie łapy mają pięć palców, tylne cztery, palce są wyposażone w mocne pazury. Spodnia strona stóp jest obrośnięta gęstymi włosami tworzącymi rodzaj szczotki, która zabezpiecza przed poślizgiem np. na lodzie. Zając tak znakomicie widzi i słyszy, że praktycznie nie można go zaskoczyć. Wielkie, stojące uszy są bardzo ruchliwe, a zwierzę może poruszać nimi we wszystkich kierunkach. Oczy są duże, okrągłe, o tęczówce barwy jasno brązowej, bocznie osadzone dają szerokie pole widzenia i  zapewniają możliwość obserwacji tego co z przodu i boków głowy. Charakterystyczna dla zająca jest bruzda w kształcie litery Y otaczająca nozdrza i schodząca się do górnej wargi. Zawdzięczamy jej określenie „zajęcza warga”. Nos jest bardzo ruchliwy. U wejścia do każdego z nozdrzy ukryta jest mała brodawka czuciowa. Na końcu pyszczka znajdują się długie na 10 cm wibrysy, pełnią funkcje organów czuciowych i pomagają w orientacji w ciemności. Sierść składa się z gęstego, wełnistego podszycia oraz długich, mocnych włosów pokrywowych. Brunatno płowe futro jest jaśniejsze na brzuchu, końce uszu i górna część ogona są czarne. Ciemnorudy zając jaśnieje w okresie lata. U zajęcy mieszkających na skraju lasu, w sierści pojawiają się liczne, czarne włosy. Mieszanina tych odcieni daje wierzchniej warstwie okrywy kolor ziemisty. Zając jest bowiem mistrzem kamuflażu. Pozostaje w ukryciu, w tzw. kotlince dopóki niebezpieczeństwo nie będzie zbyt blisko. Ucieczkę zostawia sobie na sam koniec. Zając to jedne z najlepiej przystosowanych do biegu zwierząt, osiąga prędkość 70-80 km/h i utrzymuje ją kilkanaście minut. Porusza się skokami o długości 2 metrów, zarówno w dal jak i wzwyż. W czasie biegu jego metabolizm przyspiesza, serce bije mocniej, krew płynie szybciej. Uciekając kluczy, robi pętle, powraca na swój trop. Zwykle wydaje słabo słyszalne dźwięki, ale zaatakowany lub postrzelony przeraźliwie piszczy.
Tryb życia:
Zając jest samotnikiem. Wybiera obszerne terytorium, którego nie musi bronić. Z nadejściem nocy rozpoczyna aktywność. Często przemierza wiele kilometrów do żerowisk, gdzie spotyka się z innymi zającami. Zające są jednak wobec siebie bardzo nieufne i pasą się samotnie. To prawdziwy wegetarianin: latem podstawą jego diety jest koniczyna, mniszek lekarski, rośliny krzyżowe, trawa, dzikie jagody, marchew. Pije niewiele wody, zwykle wystarcza mu woda zawarta w roślinach. Zimą zjada suche gałązki, ziarno, korę drzew, z pól kapustę i ziemniaki. Wodę uzupełnia śniegiem. W czasie ostrych zim podejrzano zające podjadające padlinę zwierząt.
Zaloty:
Od stycznia do września, a szczególnie na wiosnę, zające stają się niezwykle aktywne. To czas parkotów, czyli zalotów zajęcy. Dniem i nocą zbierają się w grupy i odbywają gonitwy. Zarówno samce jak i samice szaleńczo biegają i skaczą. Samce zachowują się wobec siebie bardzo agresywnie. W obecności samicy toczą zacięte walki, gryzą się, boksują łapami, wyrywają kępy włosów. Zwycięzcy przystępują do samic zgodnie z zajęczym rytuałem. Po całym szeregu złożonych zachowań godowych, wąchaniu, lizaniu, pedałowaniu łapkami, ucieczkach, pogoniach, policzkowaniu – dochodzi do kopulacji, która trwa nie dłużej niż 30 sekund. Samica zwykle ma 3 – 4 mioty w roku.
Odchów młodych:
Ciąża u zajęcy trwa sześć tygodni, po tym czasie rodzi się zwykle 3 – 5 młodych, wprost na ziemi, w otwartej kotlince. Pierworódka rodzi zwykle 1 – 2 młode. Urodzone zajączki pokryte są gęstym futerkiem, mają szeroko otwarte oczy i natychmiast potrafią się poruszać. Małe zające są pozbawione zapachu. Zaraz po porodzie samica opuszcza gniazdo, aby nie zdradzić drapieżnikom obecności młodych. Raz dziennie, zwykle o zachodzie słońca przychodzi je karmić. Przebywa z nimi 5 – 10 minut i znika. Ta wczesna separacja młodych ma uchronić je przed atakiem drapieżników. Niestety często ludzie, w dobrej intencji, zabierają zajęcze dzieci przekonani, że nieobecność matki świadczy o ich osieroceniu! Nic bardziej mylnego. Młode zajączki trzymają się razem przez pierwsze 2 – 3 dni, a następnie każdy oddzielnie chowa się w trawach lub pod krzakami. Co wieczór maluszki wracają na karmienie na miejsce urodzenia. W wieku tygodnia potrafią już jeść niewielkie ilości trawy i roślin. Po miesiącu następuje całkowite odsadzenie młodych i matka definitywnie je opuszcza. Zające rosną bardzo szybko i zwykle w okresie dziewiątego miesiąca osiągają wagę dorosłego osobnika.
Ciekawostką jest zjawisko nadpłodnienia (superfetacji), ma ono miejsce gdy samica zostaje zapłodniona na kilka dni przed porodem. Wtedy w jednym rogu macicy nosi młode gotowe do przyjścia na świat, a w drugim rogu płody dopiero zaczynają się rozwijać i przyjdą na świat za około 5 tygodni.

Występowanie:
Zając występuje w całej Europie, jego zasięg rozciąga się od północnych prowincji Hiszpanii, przez populację w Wielkiej Brytanii, południowe regiony Skandynawii, do północnych części Bliskiego Wschodu oraz wschodniej części Syberii. Jako zwierzę łowne, gatunek został wprowadzony do wielu krajów, między innymi Argentyny, Australii, Brazylii, Kanady, Nowej Zelandii, Stanów Zjednoczonych. Zająca można spotkać na wysokości od poziomu morza do 2300 m.

Zagrożenia:
Populacja zająca w ciągu ostatnich 40 lat w Europie zmalała kilkakrotnie. W latach 70 XX wieku notowano występowanie ponad 3 milionów osobników, natomiast w roku 2015 było około 700 tysięcy zajęcy. Najważniejszą przyczyną spadku populacji szaraka jest intensyfikacja rolnictwa, czyli powiększenie pól uprawnych, ograniczenie upraw ziemniaków i żyta, stanowiących dla zajęcy ważne źródło pokarmu, wypieranie ziół, zwiększone użycie nawozów sztucznych i środków ochrony roślin, wprowadzanie monokultur i spadek bioróżnorodności. Te wszystkie zmiany skutkują likwidacją miedz i remiz śródpolnych, czyli niewielkich wysepek drzew i krzewów.
Dalsze przyczyny to choroby, śmiertelność na drogach oraz śmiertelność w wyniku wykaszania użytków zielonych, a także wzrost populacji lisa, spowodowana rozrzucaniem szczepionek przeciwko wściekliźnie. Zwierzęta dziesiątkuje też zmniejszona odporność i podatność na choroby oraz pasożyty. Niejasny pozostaje wpływ polowań na populacje zajęcy.



 

czy wiesz, że...

Ponieważ Ziemia opiekuje się nami zaopiekujmy się Ziemią. Odwzajemniajmy miłość jaką nas obdarza, utrzymując ją w czystości i szczęściu.

przyjaciele zoo

  • AmberExpo
  • CADevent
  • Konecranes and Demag Sp. z o.o.
  • Fischgarten Food & Fun
  • Forum Gdańsk
  • GIS
  • Gdańskie Nieruchomości
  • SKOK
  • Konecranes and Demag Sp. z o.o.
  • Marcopol
  • Niczuk Thale
  • Nippon Seiki
  • Olivia Star
  • Port Czystej Energii
  • Grupa Kapitałowa PEKABEX
  • Schronisko Promyk
  • Sii Sp. z o.o.
  • Symfonia Smaków
  • Szprychy.com
  • TBS Motława
  • Radio Gdańsk
  • trojmiasto.pl
  • ostoja
  • Fundacja
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Komenda Miejska Policji
  • Straż Miejska Gdańsk